Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın kuruluş süreci, Cumhuriyet’in ilk yıllarında ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi hedefiyle başladı.
Merkez bankası kurulması fikri 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde gündeme gelirken, hazırlanan yasal düzenleme 11 Haziran 1930’da TBMM’de kabul edildi. 1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nun yayımlanmasının ardından TCMB, 3 Ekim 1931’de faaliyetlerine başladı.
Banknot üretiminde yeni dönem
Merkez Bankası’nın görev alanı yıllar içinde Türkiye ekonomisindeki değişimlere paralel olarak genişledi.
1955’te banknot matbaasının kurulmasıyla birlikte Türkiye’de banknot üretimi için önemli bir adım atıldı. 1958’den itibaren banknotlar yurt içinde basılmaya başlandı.
1970 yılında yürürlüğe giren 1211 sayılı TCMB Kanunu ise Bankanın hukuki yapısı, görevleri ve yetkilerinde kapsamlı değişiklikler getirdi.
1980 sonrası finansal dönüşüm
1980’li yıllarda başlayan finansal serbestleşme süreci Merkez Bankası’nın çalışma yapısını da değiştirdi.
Banka, 1987’de açık piyasa işlemlerine başladı. 1989’daki düzenlemelerle döviz işlemlerindeki serbestleşme hız kazanırken, Türk lirasının uluslararası işlemlerde kullanım alanı genişledi.
1990’lı yıllarda para programları ve piyasa araçları daha belirgin hale gelirken, Hazine’nin Merkez Bankası kaynaklarına erişimine yönelik sınırlamalar getirildi.
2001’de araç bağımsızlığı
2001 ekonomik krizinin ardından Merkez Bankası Kanunu’nda yapılan değişiklik, kurum açısından en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
Fiyat istikrarı TCMB’nin temel amacı olarak tanımlanırken, bu hedef doğrultusunda kullanılacak para politikası araçlarını belirleme yetkisi Bankaya verildi.
Aynı dönemde Para Politikası Kurulu oluşturuldu ve kamu kurumlarına doğrudan finansman sağlanmasına yönelik önemli kısıtlamalar getirildi.
Türk lirasından 6 sıfır atıldı
2000’li yıllarda enflasyon hedeflemesi para politikasının merkezine yerleşti.
1 Ocak 2005’te Türk lirasından 6 sıfır atılarak Yeni Türk Lirası kullanılmaya başlandı. 2009 yılında “yeni” ifadesi kaldırılarak bugünkü Türk lirası banknot ve madeni paraları dolaşıma girdi.
95 yılda 27 başkan
TCMB’nin kuruluşundan bugüne 27 isim başkanlık görevini üstlendi.
İlk Başkan Selahattin Çam olurken, kurumun başkanlığını Şubat 2024’ten bu yana Dr. Yaşar Fatih Karahan yürütüyor.
95 yıllık geçmişi boyunca ekonomik krizlerden finansal serbestleşmeye, para reformlarından enflasyon hedeflemesine kadar Türkiye ekonomisinin farklı dönemlerinde görev alan Merkez Bankası, fiyat istikrarını sağlama hedefi doğrultusunda çalışmalarını sürdürüyor.
